
Bamwe mu bana bakomeje gushorwa mu ntambara muri YEMEN
Hashize hafi imyaka umunani hari imbuzi hirya no hino ku isi ku kibazo cy'igisekuru cy'abana bo muri Yemen gikurira ku butegetsi bw'Abahouthi. Icyo gihe, hari bamwe bari bagifite icyizere ko abaturage bo mu gace ka Saada, mu majyaruguru ya Yemen,cyuko bazahagurukira kurwanya uwo mutwe. Icyo gihe bibazaga ibizaba ku gisekuru cyose kirimo gukurira mu maboko yawo.
Uyu munsi, uwo muburo urimo
kugaragaza ingaruka zikomeye. Abana bavukiye ku butegetsi bw'Abahouthi ubu
barimo kwinjizwa mu mitwe yitwaje intwaro kugira ngo bajye ku rugamba.
Amashuri n'inkambi z'ibiruhuko
by'abanyeshuri byagiye bikoreshwa mu guhindura imitekerereze y'abana no
kubatoza ibikorwa bya gisirikare. Ibi bituma urubyiruko rujya mu mutego wo
kwinjizwa mu mitwe yitwaje intwaro, mu gihe rwagombye kuba rwiga kandi
rwitegura kubaka ejo hazaza.
Iyi myitwarire yagiye igarukwaho mu nyandiko z'itsinda ry'impuguke z'Umuryango w'Abibumbye ku kibazo cya Yemen ndetse no muri raporo za Minisiteri y'Umurimo ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika.
Ubwana
bwamazwemo ubwoba n'ingaruka z'intambara
Ubwana bwamazwemo ubwoba ntibushobora gusubizwa uko bwari bumeze iyo intambara ihagaze gusa. Ingaruka z'ibi bihe zigera ku burezi, imibereho,
imibanire y'abantu ndetse n'ubushobozi bwo gutekereza ku buzima burenze
intambara.
Ishami ry'Umuryango w'Abibumbye
ryita ku Bana, UNICEF, rigaragaza ko ihungabana ry'uburezi rigira ingaruka
zikomeye ku myigire y'abana, imikurire yabo mu mitekerereze no ku buzima bwo mu
mutwe.
Ni yo mpamvu gutegereza ko abaturage
bahagurukira kurwanya Abahouthi bidakwiye gufatwa nk'igisubizo gihagije kuri
iki kibazo.
Abaturage baba mu duce tugenzurwa ku gahato bahura n'ingaruka zikomeye abantu bari kure y'aho bibera badashobora kumva neza. Kuba abaturage bacecetse bitewe n'igitugu ntibikwiye gufatwa nk'uko bashyigikiye uwo mutwe. Nanone, kuba abantu bakora ibishoboka byose kugira ngo babeho ntibivuze ko bashyigikiye ubutegetsi babayemo
Abana bo muri Yemen bagaragara bitwaje imbunda, mu gihe umutwe w'Abahouthi ukomeje gushinjwa gushora abana mu bikorwa bya gisirikare no mu ntambara.
Ingaruka
z'ubutegetsi bw'Abahouthi zarenze imbibi za Yemen
Icyakora, ingaruka zo kurekera
ububasha 'Abahouthi bugakomeza kwiyongera ntizigarukira ku baturage babayeho mu
duce tugenzurwa n'uwo mutwe gusa.
Ibitero biherutse kugabwa mu duce
twa Aden, Hadramout, Shabwa ndetse no muri Arabiya Sawudite bigaragaza ko
hakenewe byihutirwa politiki mpuzamahanga ifata ingamba zo guhangana n'iki
kibazo.
Muri Aden, igitero cyo ku wa 15
Ukwakira cyagabwe ku ngoro ya Maashiq hakoresheje ibisasu byongereye ubwoba bushya
ahakorera guverinoma ya Yemen yemewe n'amahanga.
Nyuma yaho, amakuru yagaragaje
ikindi gitero cyagabwe ku kibuga cy'indege cya Aden ku wa 21 Ukwakira, kigaragaza
uburyo uyu mujyi utagira umutekano uhagije, kandi abaturage bawutuye bakeneye
serivisi z'ubwikorezi n'ibindi bikorwa remezo by'ibanze byizewe.
Ku baturage ba Aden, ibitero bishya
bibibutsa intambara bahuye na zo mu myaka yashize, bikiyongera ku bwoba bw'ibishobora
gukurikiraho.
Abaturage bari mu rugamba rwo
kongera kubaka ubuzima bwabo ntibakwiye guhora bahangayikishijwe n'uko umunsi
umwe bashobora kongera kugabwaho ibitero.
Muri Hadramout, amakuru yo ku wa 21
Ukwakira yavugaga ibitero byagabwe ku kibuga cy'indege mpuzamahanga cya
Al-Rayyan giherereye i Mukalla, aho mu makuru ya mbere nta bantu bari
batangajwe ko bahasize ubuzima cyangwa ngo bahakomerekere.
Ikigo ntaramakuru AFP na cyo
cyatangaje ko ikigo cya gisirikare giherereye kuri icyo kibuga cy'indege
cyagabweho igitero.
Nubwo haba hari ibigo bya gisirikare
muri ibyo bice, ntibikuraho inshingano zo kurinda abasivili n'ibikorwa remezo
bakeneye mu buzima bwabo bwa buri munsi. Ibibuga by'indege bifasha abantu
kugera kuri serivisi z'ubuvuzi, kubona akazi, gusura imiryango yabo no kugirana
imikoranire n'ibindi bihugu.
Muri Shabwa, igitero cya misile cyo
ku wa 19 Ukwakira cyibasiye ikigo cya gisirikare cya Al-Alam, gitoza inzego
zishinzwe umutekano, gihitana abantu benshi abandi barakomereka.
Ikigo ntaramakuru Reuters cyatangaje
ko abantu benshi bishwe, abandi barenga 200 bagakomereka, kibihuza n'amakuru
cyahawe na guverineri w'ako gace.
Icyo gitero cyagize ingaruka
zikomeye ku bakozi bashinzwe umutekano w'ako gace, ndetse n'imiryango yabo
n'abaturage bagize ibyo bahomba, barimo ababuze ababo n'abagomba kwita ku
bakomeretse.
Hirya y'umupaka wa Yemen, ibitero
byagabwe ku bibuga by'indege byo muri Arabiya Sawudite byahitanye abasivili ndetse
bihungabanya ingendo zo mu kirere mpuzamahanga.
Igitero cyo ku wa 10 Ukwakira
cyagabwe ku kibuga cy'indege mpuzamahanga cya King Khalid i Riyadh cyahitanye
abantu 13.
Abagenzi bava mu bibihugu bitandukanye na bo bakomeje guhura n'ingaruka z'intambara batigeze bahitamo kujyamo. Ibi bigaragaza ko akaga k'ibibera muri Yemen kamaze kurenga imbibi z'icyo gihugu
Politiki
mpuzamahanga ikwiye guhindura imikorere
Ibi bitero byose bigaragaza ko
ingamba zagiye zikoreshwa mu guhangana n'Abahouthi zitabashije kugabanya
bihagije ubushobozi bwabo bwo kugaba ibitero.
Imbaraga zishyirwa mu biganiro bya
dipolomasi ntizikwiye gupimirwa ku mubare w'inama zabaye cyangwa ku masezerano
yatanzwe gusa, mu gihe ibisasu bikomeje kugera mu mijyi, ku bibuga by'indege no
ku bikorwa remezo by'ingenzi.
Amakuru agaragaza ibikorwa
by'Abahouthi anasaba ko habaho gusobanura neza ibyemezo by'ibihugu byabashyize
ku rutonde rw'imitwe y'iterabwoba.
Inama Nkuru y'Ingabo za Yemen
(Yemen's National Defence Council) yashyize uwo mutwe ku rutonde rw'imitwe
y'iterabwoba mu Kwakira 2022. Leta Zunze Ubumwe za Amerika na zo zemeje ko
Abahouthi ari umutwe w'iterabwoba ukorera hanze y'icyo gihugu (Foreign
Terrorist Organization), icyemezo cyatangiye kubahirizwa ku wa 5 Werurwe 2025.
Mu busesenguzi bw’abahanga mubya
politiki , ibikorwa by'uyu mutwe byagaragajwe mu nyandiko zitandukanye butanga
impamvu zikomeye zo gushyigikira ibyo byemezo.
Ibindi bihugu na byo bikwiye
gufatana uburemere ibyo byemezo n'ibimenyetso byagiye bitangwa.
Ibiganiro n'uyu mutwe bikwiye
kujyana n'ibisabwa bisobanutse, kugenzura niba byubahirizwa ndetse no kugira
ingaruka zifatika ku batubahiriza ibyo bemeye.
Muri Mata 2022, Abahouthi bashyize
umukono ku masezerano y'ibikorwa n'Umuryango w'Abibumbye agamije guhagarika
ihohoterwa rikomeye rikorerwa abana, harimo no kubinjiza mu mitwe yitwaje
intwaro.
Icyakora, raporo zakurikiyeho
zakozwe n'umuryango mpuzamahanga uharanira uburenganzira bwa muntu, Human
Rights Watch, zagaragaje ko ibikorwa byo kwinjiza abana mu mitwe yitwaje
intwaro byakomeje.
Bityo, amasezerano nk'ayo akwiye
kugenzurwa hashingiwe ku bikorwa byashyizwe mu bikorwa, aho kureba gusa ko
yashyizweho umukono.
Igihembo
gihabwa ibikorwa by'iterabwoba gishobora kugira ingaruka ku isi
Gutangira gutanga ibihano bidafite
uburemere cyangwa ibihembo bya politiki ku mitwe y'iterabwoba bishobora
gushyiraho urugero rubi mu mibanire mpuzamahanga.
Byatanga isomo ko urugomo rushobora
gutuma umuntu ahabwa ibyo ashaka, ndetse ko gukoresha intwaro n'agahato
bishobora gutuma umutwe witwaje intwaro uhabwa ububasha bwa politiki.
Indi mitwe yitwaje intwaro na yo
ishobora kubifata nk'isomo, harimo n'ishobora kuba ikorera hafi y'ibihugu
byanze kugira icyo bikora kuri iki kibazo.
Ingamba zifatika zikwiye kuba zirimo
guhagarika inzira z'ubucuruzi butemewe bw'intwaro n'inkunga z'amafaranga
bigenerwa uwo mutwe, kongera uburinzi bw'abasivili, kurinda ubwikorezi bwo mu
nyanja ndetse no gufatira ibihano abantu bayobora cyangwa bafasha ibikorwa byo
guhonyora uburenganzira bwa muntu.
Icyakora, ubufasha bw'ubutabazi n'ubucuruzi
bwemewe n'amategeko bigomba gukomeza kurindwa.
Abasivili ntibakwiye guhora bishyura
ikiguzi cy'intambara kabiri: Ubwa mbere bakagerwaho n'igitugu cy'Abahouthi,
ubwa kabiri bakazahazwa n'ingamba ziba zigamije guhangana na bo.
Kurinda
igisekuru kizaza ni ugushora imari mu burezi n'imibereho myiza
Kurinda igisekuru kizaza bisaba
kandi gushyira imbaraga mu burezi burambye, amakuru yigenga, ubufasha ku bantu
bahungabanyijwe n'ibikomere byo mu mutwe ndetse no gufasha abana bavuye mu
mitwe yitwaje intwaro gusubira mu buzima busanzwe.
Ibikorwa bya UNICEF byo kurengera
abana muri Yemen birimo ubufasha bugamije kubafasha guhangana n'ihungabana
ndetse no kubasubiza mu buzima busanzwe.
Gukumira ikoreshwa ry'abana mu
ntambara bisaba guha abana n'imiryango yabo icyizere cy'ejo hazaza n'uburyo
bufatika bwo kubaho.
Amajyaruguru n'Amajyepfo ya Yemen
bikomeje guhura n'ibibazo by'umutekano byihutirwa. Arabiya Sawudite
n'ubwikorezi mpuzamahanga bwo mu nyanja na byo byamaze kugerwaho n'ingaruka
z'ibi bibazo.
Nta gihugu gikwiye gutekereza ko
ikibazo cy'umutekano cyirengagijwe uyu munsi kizakomeza kugarukira aho
cyatangiriye.
Hashize hafi imyaka umunani uyu umuburo
kuri iki kibazo utanzwe, ariko ntibikwiye ko ikindi gisekuru gisabwa gukomeza
gutegereza.
Akaga karigaragaje. Igihe kirageze ngo ingamba z'ibihugu n'imiryango mpuzamahanga zihuzwe n'uburemere bw'iki kibazo.
Umwe mu bana bo muri Yemen wagaragaye afite imbunda mu gihe abarwanyi bashyigikiye umutwe w'Abahouthi bari bitabiriye imyigaragambyo yabereye mu murwa mukuru Sana'a ku wa 20 Gicurasi 2021
Leave a Comment