
Imyaka myinshi y'amakimbirane mu
burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC) yakomeje guteza
ibibazo bikomeye ku baturage, birimo guhunga ingo zabo, ihohoterwa n'umutekano
muke. Nubwo habayeho imbaraga z'ibihugu n'imiryango mpuzamahanga mu gushaka
umuti w'aya makimbirane, amahoro arambye aracyari intego itaragerwaho.
Mu gihe u Rwanda na RDC bikomeje
kuganira ku ishyirwa mu bikorwa ry'Amasezerano ya Washington, impande zombi
ntizirumvikana ku nshingano z'ingenzi zigamije gukemura ibibazo by'umutekano mu
karere.
Amakuru yatangajwe n'ikinyamakuru
Africa Intelligence yavugaga ko ikindi cyiciro cy'ibiganiro hagati y'ibihugu
byombi giteganyijwe kubera i Geneve ku wa 19 Ugushyingo 2026. Icyakora, Al
Jazeera yatangaje ko itabashije kwemeza ayo makuru mu buryo bwigenga.
Inshingano
z'ingenzi zikomeje guteza kutumvikana
Amasezerano ya Washington
yashyizweho umukono ku wa 4 Ukuboza 2025, akurikira andi masezerano y'amahoro
yasinywe ku wa 27 Kamena 2025, ndetse n'Itangazo ry'Amahame ryari ryashyizweho
umukono ku wa 25 Mata 2025.
Aya masezerano agamije gukemura
ibibazo by'umutekano hagati y'u Rwanda na RDC, kubahiriza ubusugire bw'ibihugu
byombi no guhagarika inkunga ku mitwe yitwaje intwaro.
Mu nshingano z'ingenzi zikubiyemo
harimo kurandura umutwe wa FDLR ukorera mu burasirazuba bwa RDC, gukura ingabo
z'u Rwanda muri icyo gihugu no gukuraho ingamba z'umutekano u Rwanda rwafashe
mu rwego rwo kwirinda.
Ishyirwa mu bikorwa ry'izi nshingano
rikurikiranwa n'Uburyo Bwihariye bw'Ubufatanye mu Bijyanye n'Umutekano (JSCM),
burimo intumwa za RDC, u Rwanda, Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Qatar, Togo
ihagarariye Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) mu buhuza, na Komisiyo ya
AU.
Ubu buryo bugamije guhuza ibikorwa
by'umutekano, guhana amakuru no gukurikirana ishyirwa mu bikorwa
ry'ibyemeranyijweho, harimo n'ibikorwa bigamije kumenya aho abarwanyi ba FDLR
baherereye.
Ibiganiro
byabayeho ntibirakemura ikibazo nyamukuru
Nubwo impande zombi zimaze kugirana
inama zitandukanye muri Nyakanga, Kanama na Nzeri 2026, ibiganiro byibanze
cyane ku gushyiraho uburyo bwo gukurikirana no kugenzura ishyirwa mu bikorwa
ry'amasezerano, aho kwibanda ku gukemura burundu ibibazo by'umutekano.
Muri izo nama, impande zombi
zaganiriye ku guhana amakuru y'umutekano, gukurikirana ibikorwa bya gisirikare,
gushyira intwaro hasi no gusubiza mu buzima busanzwe abarwanyi ba FDLR, ndetse
no kongera imbaraga mu igenzura.
Icyakora, ikibazo gikomeye kiracyari
uko u Rwanda na RDC bitavuga rumwe ku bimenyetso byakwerekana ko buri ruhande
rwujuje inshingano zarwo.
U
Rwanda na RDC ntibivuga rumwe ku kibazo cya FDLR
Ku ruhande rw'u Rwanda, ubuyobozi
buvuga ko bwatangiye gushyira mu bikorwa inshingano zabwo, zirimo gukuraho
ingamba zo kwirinda.
Ku wa 29 Nzeri 2026, Martin Ngoga,
uhagarariye u Rwanda mu Muryango w'Abibumbye, yabwiye Akanama k'Umutekano ka
Loni ko u Rwanda rwari rwatangiye kuvanaho izo ngamba.
Icyakora, u Rwanda rukomeje
kugaragaza impungenge ku kuba umutwe wa FDLR ugifite ibikorwa mu burasirazuba
bwa RDC, ndetse rukavuga ko ukorana n'ingabo za Kongo n'indi mitwe yitwaje
intwaro.
Kigali ishimangira ko guhagarika
ubwo bufatanye no gukemura burundu ikibazo cya FDLR ari ibintu by'ingenzi
kugira ngo amasezerano y'amahoro abashe gushyirwa mu bikorwa.
Ku ruhande rwa RDC, Kinshasa
igaragaza ko hari intambwe imaze guterwa mu gushyira intwaro hasi no gusubiza
mu buzima busanzwe abarwanyi ba FDLR.
Ku wa 28 Nyakanga 2026, guverinoma
ya Kongo yatangaje ko yagiranye amasezerano y'imikorere n'igice cy'ishami rya
gisirikare rya FDLR, agamije gushyiraho uburyo bwo gushyira intwaro hasi no
gusubiza abarwanyi mu buzima busanzwe.
Umuvugizi wa guverinoma ya RDC,
Patrick Muyaya, yabwiye Al Jazeera ko iyo gahunda iri mu nshingano zikubiye mu
Masezerano ya Washington.
Icyakora, u Rwanda ntirwemeranya
n'iyo gahunda. Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga w'u Rwanda, Olivier
Nduhungirehe, yayinenze ayita uburiganya budafite ishingiro, mu gihe Martin Ngoga
na we yagaragaje ko amasezerano yagiranywe n'agace kamwe ka FDLR adashobora
gufatwa nk'isozwa ry'inshingano yo kurandura uwo mutwe wose.
Ibi bigaragaza aho impande zombi
zitandukaniye: RDC ibona ko amasezerano yagiranye n'icyo gice cya FDLR ari
intambwe iganisha ku gukemura ikibazo cy'uwo mutwe, mu gihe u Rwanda rusanga
bidahagije kuko bidahita bisobanura ko FDLR yambuwe ubushobozi bwo gukomeza
ibikorwa byayo.
Kugeza ubu, ikibazo cy'uko hazapimwa
niba FDLR yaranduwe burundu cyangwa niba hari intambwe ifatika yatewe mu
kuyisenya kiracyari mu bituma ibiganiro bitagera ku mwanzuro impande zombi
zumvikanaho.
Ibihano
Amerika yafatiye u Rwanda bitavuzweho rumwe
Ikindi kibazo cyongereye uburemere
kuri iyi nzira y'amahoro ni ibihano Leta Zunze Ubumwe za Amerika yafatiye
Minisiteri y'Ingabo y'u Rwanda n'ikigo cy'imari cya Zigama Credit and Savings
Society ku wa 28 Ukwakira 2026.
Amerika yashinjaga Minisiteri
y'Ingabo y'u Rwanda gushyigikira umutwe wa M23, kuwufasha mu bikorwa bya
gisirikare no kuwugezaho ibikoresho bitandukanye.
Zigama Credit and Savings Society na
yo yashinjwe koroshya ibikorwa by'amafaranga n'ibikoresho bifitanye isano
n'ibikorwa bya gisirikare by'u Rwanda.
Minisiteri y'Imari ya Amerika yavuze
ko ibi bihano bigamije kugira uruhare mu gutuma u Rwanda rwubahiriza ibyo
rwiyemeje mu Masezerano ya Washington.
Guverinoma y'u Rwanda yahakanye ibyo
birego. Umuvugizi wayo, Yolande Makolo, yavuze ko ikibazo cy'inshingano za FDLR
kitakemuwe, ashimangira ko impande zose zigomba kubazwa ibyo ziyemeje gukora.
Ibi bihano byerekana ko Amerika
ikomeje gushyira igitutu ku mpande zirebwa n'amasezerano kugira ngo
ziyubahirize, ariko kandi byongeye kugaragaza ko ikibazo cy'umutekano mu
burasirazuba bwa RDC kigikomeye.
Ibiganiro
bya Doha na M23 bifitanye isano ki n'Amasezerano ya Washington?
Nubwo Amasezerano ya Washington
areba cyane cyane ibibazo by'umutekano hagati y'u Rwanda na RDC, hari n'indi
nzira y'ibiganiro igamije gukemura amakimbirane hagati ya guverinoma ya Kongo
n'umutwe wa M23, ikaba iyobowe n'ubuhuza bwa Qatar i Doha.
Izi nzira zombi ziratandukanye,
ariko zifitanye isano kuko zombi zigamije kugarura amahoro mu burasirazuba bwa
RDC.
Ibiganiro bya Doha byatanze Itangazo
ry'Amahame muri Nyakanga 2025, rikurikirwa n'inyandiko y'ibanze igaragaza
ibikubiye mu masezerano y'amahoro yuzuye.
Ibyo biganiro byibanze ku ihagarikwa
ry'imirwano, kugeza ubufasha bw'ubutabazi ku baturage, gushyiraho gahunda
z'umutekano, gushyira intwaro hasi no kugarura ubutegetsi bwa leta mu bice
byari byarazahajwe n'intambara.
Ku wa 12 Ukwakira 2026, habaye
impinduka mu miterere y'uyu mutwe, ubwo hashyirwagaho Front for the
Refoundation of the Nation (FRN), igaragazwa nk'urwego rushya ruhuza ibice bya
politiki n'ibya gisirikare byari bigize ihuriro rya AFC/M23.
Mu itangazo ryayo rishinga, FRN
yatangaje ko AFC iseswa, kandi ko urwego rushya ruzakomeza inshingano
n'uburenganzira by'iryo huriro, harimo ibyo ryari ryiyemeje mu biganiro bya
Doha.
Icyakora, nubwo impinduka zabaye mu
miyoborere ya politiki n'iya gisirikare, haracyari ibibazo ku miterere nyayo
y'umutwe wa M23 n'uburyo uzabazwa inshingano z'ibyo wemeye mu biganiro.
Ibi ni ingenzi kuko hakenewe
kumenyekana neza abahagarariye uruhande rutari urwa leta mu biganiro bya Doha,
ndetse n'abazaryozwa ishyirwa mu bikorwa ry'amasezerano azavamo.
Amerika
na RDC byiyemeje no guteza imbere ubufatanye mu bukungu
Uretse ikibazo cy'umutekano,
Amasezerano ya Washington anajyanye n'inyungu z'ubukungu, cyane cyane mu
bijyanye n'amabuye y'agaciro n'ibikorwaremezo.
Ku wa 4 Ukuboza 2025, Amerika na RDC
byashyize umukono ku masezerano y'ubufatanye mu bukungu agamije gukurura
ishoramari no kwagura imikoranire mu bucukuzi bw'amabuye y'agaciro y'ingenzi,
ndetse no guteza imbere ibikorwaremezo.
RDC ifite amabuye y'agaciro akomeye
ku isoko mpuzamahanga, arimo umuringa (Copper) na Kobalite (Cobalt), akoreshwa
mu nganda zitandukanye, cyane cyane mu gukora ibikoresho by'ikoranabuhanga
n'ibijyanye n'ingufu.
Amerika igaragaza inyungu mu kubona
no gutandukanya inzira z'itangwa ry'aya mabuye y'agaciro, mu gihe RDC ishaka ko
umutungo kamere wayo ugira uruhare rugaragara mu iterambere ry'igihugu.
Nyuma y'inama y'akanama gashinzwe
kuyobora ubu bufatanye yabereye i Paris ku wa 6 Ugushyingo 2026, ibihugu byombi
byatangaje ko inyungu z'ibigo by'Abanyamerika mu ishoramari muri RDC zikomeje
kwiyongera.
Kinshasa ariko yashimangiye ko
intsinzi y'ubu bufatanye izapimwa hashingiwe ku ishoramari rigaragara
n'ibikorwa bifatika, aho kuguma mu matangazo gusa.
Amasezerano
y'amahoro yagiye asinywa ariko ikibazo kirakomeza
Amasezerano ya Washington aje
akurikira izindi gahunda n'amasezerano byagiye bishyirwaho mu myaka myinshi
hagamijwe kurangiza amakimbirane yo mu burasirazuba bwa RDC.
Mu 1999, hasinywe Amasezerano ya
Lusaka agamije guhagarika imirwano yari yarabaye mu Ntambara ya Kabiri ya
Kongo, gukura ingabo z'amahanga no gushyira intwaro hasi ku mitwe yitwaje
intwaro.
Muri iyo mitwe harimo ibisigisigi
by'ingabo za cyera z'u Rwanda n'abagize Interahamwe bahungiye muri RDC nyuma ya
Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Bamwe muri bo bagize uruhare mu ishingwa
rya FDLR mu mwaka wa 2000.
Mu 2002, hasinywe Amasezerano ya
Pretoria, aho u Rwanda rwiyemeje gukura ingabo zarwo muri RDC, mu gihe Kinshasa
na yo yiyemezaga gukemura ikibazo cy'imitwe yitwaje intwaro irwanya u Rwanda
ikorera ku butaka bwayo.
Nyuma yaho, Itangazo rya Nairobi ryo
mu 2007 n'Urwego rw'Amahoro, Umutekano n'Ubufatanye rwo mu 2013 byongeye
gushimangira ubusugire bw'ibihugu, gushyira intwaro hasi kw'imitwe yitwaje
intwaro no guteza imbere ubufatanye mu karere.
Nubwo izi gahunda zagiye zitanga
icyizere mu bihe bitandukanye, ntizabashije gukemura burundu impungenge
z'umutekano ziri hagati y'ibihugu byombi n'ibibazo biterwa n'imitwe yitwaje
intwaro ikomeje gukorera mu karere.
FDLR ikomeje kuba kimwe mu bibazo
bikomeye bigarukwaho mu mubano w'u Rwanda na RDC, nyuma y'imyaka myinshi
ishinjwa guhungabanya umutekano w'akarere.
Ese
Amasezerano ya Washington azatanga umuti urambye?
Icyizere cyo kugarura amahoro mu
burasirazuba bwa RDC kiracyashingira ku bushake bwa politiki bw'impande zirebwa
n'aya makimbirane, ndetse no ku buryo zizubahiriza ibyo ziyemeje.
Ikibazo gikomeye si ugukomeza
gusinya amasezerano cyangwa gukora inama, ahubwo ni ukugira uburyo bumwe
bwumvikanyweho bwo kugenzura no kwemeza ko buri ruhande rwuzuza inshingano
zarwo.
Niba u Rwanda na RDC bitazumvikana
ku buryo FDLR igomba kurandurwa, uko ingamba z'umutekano zigomba gukurwaho
n'ibimenyetso byemeza ko ibyo byakozwe, inzira ya Washington ishobora gukomeza
gutinda.
Abaturage bo mu burasirazuba bwa RDC
bakomeje kwibasirwa n'ingaruka z'iyi ntambara, bityo icy'ingenzi ni uko
ibiganiro bya dipolomasi byabyara impinduka zifatika ku butaka, umutekano
ukongera kuboneka kandi abahunze bagashobora gusubira mu ngo zabo.
Amahoro arambye ntazagerwaho
n'amasezerano yonyine, ahubwo azagerwaho igihe ibyo impande zombi ziyemeje
bizaba byashyizwe mu bikorwa mu buryo bugaragara kandi bugenzurwa.
Leave a Comment