RDC n'u Rwanda: Impamvu Amasezerano ya Washington atarazana amahoro arambye mu burasirazuba bwa Kongo

RDC n'u Rwanda: Impamvu Amasezerano ya Washington atarazana amahoro arambye mu burasirazuba bwa Kongo

Kutumvikana ku buryo bwo kurandura umutwe wa FDLR n'uburyo u Rwanda rugomba gukuraho ingamba zarwo zo kwirinda biri mu mbogamizi zikomeje gutinza ishyirwa mu bikorwa ry'Amasezerano ya Washington agamije kugarura amahoro mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC).


Imyaka myinshi y'amakimbirane mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo (RDC) yakomeje guteza ibibazo bikomeye ku baturage, birimo guhunga ingo zabo, ihohoterwa n'umutekano muke. Nubwo habayeho imbaraga z'ibihugu n'imiryango mpuzamahanga mu gushaka umuti w'aya makimbirane, amahoro arambye aracyari intego itaragerwaho.

Mu gihe u Rwanda na RDC bikomeje kuganira ku ishyirwa mu bikorwa ry'Amasezerano ya Washington, impande zombi ntizirumvikana ku nshingano z'ingenzi zigamije gukemura ibibazo by'umutekano mu karere.

Amakuru yatangajwe n'ikinyamakuru Africa Intelligence yavugaga ko ikindi cyiciro cy'ibiganiro hagati y'ibihugu byombi giteganyijwe kubera i Geneve ku wa 19 Ugushyingo 2026. Icyakora, Al Jazeera yatangaje ko itabashije kwemeza ayo makuru mu buryo bwigenga.

Inshingano z'ingenzi zikomeje guteza kutumvikana

Amasezerano ya Washington yashyizweho umukono ku wa 4 Ukuboza 2025, akurikira andi masezerano y'amahoro yasinywe ku wa 27 Kamena 2025, ndetse n'Itangazo ry'Amahame ryari ryashyizweho umukono ku wa 25 Mata 2025.

Aya masezerano agamije gukemura ibibazo by'umutekano hagati y'u Rwanda na RDC, kubahiriza ubusugire bw'ibihugu byombi no guhagarika inkunga ku mitwe yitwaje intwaro.

Mu nshingano z'ingenzi zikubiyemo harimo kurandura umutwe wa FDLR ukorera mu burasirazuba bwa RDC, gukura ingabo z'u Rwanda muri icyo gihugu no gukuraho ingamba z'umutekano u Rwanda rwafashe mu rwego rwo kwirinda.

Ishyirwa mu bikorwa ry'izi nshingano rikurikiranwa n'Uburyo Bwihariye bw'Ubufatanye mu Bijyanye n'Umutekano (JSCM), burimo intumwa za RDC, u Rwanda, Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Qatar, Togo ihagarariye Umuryango wa Afurika Yunze Ubumwe (AU) mu buhuza, na Komisiyo ya AU.

Ubu buryo bugamije guhuza ibikorwa by'umutekano, guhana amakuru no gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry'ibyemeranyijweho, harimo n'ibikorwa bigamije kumenya aho abarwanyi ba FDLR baherereye.

Ibiganiro byabayeho ntibirakemura ikibazo nyamukuru

Nubwo impande zombi zimaze kugirana inama zitandukanye muri Nyakanga, Kanama na Nzeri 2026, ibiganiro byibanze cyane ku gushyiraho uburyo bwo gukurikirana no kugenzura ishyirwa mu bikorwa ry'amasezerano, aho kwibanda ku gukemura burundu ibibazo by'umutekano.

Muri izo nama, impande zombi zaganiriye ku guhana amakuru y'umutekano, gukurikirana ibikorwa bya gisirikare, gushyira intwaro hasi no gusubiza mu buzima busanzwe abarwanyi ba FDLR, ndetse no kongera imbaraga mu igenzura.

Icyakora, ikibazo gikomeye kiracyari uko u Rwanda na RDC bitavuga rumwe ku bimenyetso byakwerekana ko buri ruhande rwujuje inshingano zarwo.

U Rwanda na RDC ntibivuga rumwe ku kibazo cya FDLR

Ku ruhande rw'u Rwanda, ubuyobozi buvuga ko bwatangiye gushyira mu bikorwa inshingano zabwo, zirimo gukuraho ingamba zo kwirinda.

Ku wa 29 Nzeri 2026, Martin Ngoga, uhagarariye u Rwanda mu Muryango w'Abibumbye, yabwiye Akanama k'Umutekano ka Loni ko u Rwanda rwari rwatangiye kuvanaho izo ngamba.

Icyakora, u Rwanda rukomeje kugaragaza impungenge ku kuba umutwe wa FDLR ugifite ibikorwa mu burasirazuba bwa RDC, ndetse rukavuga ko ukorana n'ingabo za Kongo n'indi mitwe yitwaje intwaro.

Kigali ishimangira ko guhagarika ubwo bufatanye no gukemura burundu ikibazo cya FDLR ari ibintu by'ingenzi kugira ngo amasezerano y'amahoro abashe gushyirwa mu bikorwa.

Ku ruhande rwa RDC, Kinshasa igaragaza ko hari intambwe imaze guterwa mu gushyira intwaro hasi no gusubiza mu buzima busanzwe abarwanyi ba FDLR.

Ku wa 28 Nyakanga 2026, guverinoma ya Kongo yatangaje ko yagiranye amasezerano y'imikorere n'igice cy'ishami rya gisirikare rya FDLR, agamije gushyiraho uburyo bwo gushyira intwaro hasi no gusubiza abarwanyi mu buzima busanzwe.

Umuvugizi wa guverinoma ya RDC, Patrick Muyaya, yabwiye Al Jazeera ko iyo gahunda iri mu nshingano zikubiye mu Masezerano ya Washington.

Icyakora, u Rwanda ntirwemeranya n'iyo gahunda. Minisitiri w'Ububanyi n'Amahanga w'u Rwanda, Olivier Nduhungirehe, yayinenze ayita uburiganya budafite ishingiro, mu gihe Martin Ngoga na we yagaragaje ko amasezerano yagiranywe n'agace kamwe ka FDLR adashobora gufatwa nk'isozwa ry'inshingano yo kurandura uwo mutwe wose.

Ibi bigaragaza aho impande zombi zitandukaniye: RDC ibona ko amasezerano yagiranye n'icyo gice cya FDLR ari intambwe iganisha ku gukemura ikibazo cy'uwo mutwe, mu gihe u Rwanda rusanga bidahagije kuko bidahita bisobanura ko FDLR yambuwe ubushobozi bwo gukomeza ibikorwa byayo.

Kugeza ubu, ikibazo cy'uko hazapimwa niba FDLR yaranduwe burundu cyangwa niba hari intambwe ifatika yatewe mu kuyisenya kiracyari mu bituma ibiganiro bitagera ku mwanzuro impande zombi zumvikanaho.

Ibihano Amerika yafatiye u Rwanda bitavuzweho rumwe

Ikindi kibazo cyongereye uburemere kuri iyi nzira y'amahoro ni ibihano Leta Zunze Ubumwe za Amerika yafatiye Minisiteri y'Ingabo y'u Rwanda n'ikigo cy'imari cya Zigama Credit and Savings Society ku wa 28 Ukwakira 2026.

Amerika yashinjaga Minisiteri y'Ingabo y'u Rwanda gushyigikira umutwe wa M23, kuwufasha mu bikorwa bya gisirikare no kuwugezaho ibikoresho bitandukanye.

Zigama Credit and Savings Society na yo yashinjwe koroshya ibikorwa by'amafaranga n'ibikoresho bifitanye isano n'ibikorwa bya gisirikare by'u Rwanda.

Minisiteri y'Imari ya Amerika yavuze ko ibi bihano bigamije kugira uruhare mu gutuma u Rwanda rwubahiriza ibyo rwiyemeje mu Masezerano ya Washington.

Guverinoma y'u Rwanda yahakanye ibyo birego. Umuvugizi wayo, Yolande Makolo, yavuze ko ikibazo cy'inshingano za FDLR kitakemuwe, ashimangira ko impande zose zigomba kubazwa ibyo ziyemeje gukora.

Ibi bihano byerekana ko Amerika ikomeje gushyira igitutu ku mpande zirebwa n'amasezerano kugira ngo ziyubahirize, ariko kandi byongeye kugaragaza ko ikibazo cy'umutekano mu burasirazuba bwa RDC kigikomeye.

Ibiganiro bya Doha na M23 bifitanye isano ki n'Amasezerano ya Washington?

Nubwo Amasezerano ya Washington areba cyane cyane ibibazo by'umutekano hagati y'u Rwanda na RDC, hari n'indi nzira y'ibiganiro igamije gukemura amakimbirane hagati ya guverinoma ya Kongo n'umutwe wa M23, ikaba iyobowe n'ubuhuza bwa Qatar i Doha.

Izi nzira zombi ziratandukanye, ariko zifitanye isano kuko zombi zigamije kugarura amahoro mu burasirazuba bwa RDC.

Ibiganiro bya Doha byatanze Itangazo ry'Amahame muri Nyakanga 2025, rikurikirwa n'inyandiko y'ibanze igaragaza ibikubiye mu masezerano y'amahoro yuzuye.

Ibyo biganiro byibanze ku ihagarikwa ry'imirwano, kugeza ubufasha bw'ubutabazi ku baturage, gushyiraho gahunda z'umutekano, gushyira intwaro hasi no kugarura ubutegetsi bwa leta mu bice byari byarazahajwe n'intambara.

Ku wa 12 Ukwakira 2026, habaye impinduka mu miterere y'uyu mutwe, ubwo hashyirwagaho Front for the Refoundation of the Nation (FRN), igaragazwa nk'urwego rushya ruhuza ibice bya politiki n'ibya gisirikare byari bigize ihuriro rya AFC/M23.

Mu itangazo ryayo rishinga, FRN yatangaje ko AFC iseswa, kandi ko urwego rushya ruzakomeza inshingano n'uburenganzira by'iryo huriro, harimo ibyo ryari ryiyemeje mu biganiro bya Doha.

Icyakora, nubwo impinduka zabaye mu miyoborere ya politiki n'iya gisirikare, haracyari ibibazo ku miterere nyayo y'umutwe wa M23 n'uburyo uzabazwa inshingano z'ibyo wemeye mu biganiro.

Ibi ni ingenzi kuko hakenewe kumenyekana neza abahagarariye uruhande rutari urwa leta mu biganiro bya Doha, ndetse n'abazaryozwa ishyirwa mu bikorwa ry'amasezerano azavamo.

Amerika na RDC byiyemeje no guteza imbere ubufatanye mu bukungu

Uretse ikibazo cy'umutekano, Amasezerano ya Washington anajyanye n'inyungu z'ubukungu, cyane cyane mu bijyanye n'amabuye y'agaciro n'ibikorwaremezo.

Ku wa 4 Ukuboza 2025, Amerika na RDC byashyize umukono ku masezerano y'ubufatanye mu bukungu agamije gukurura ishoramari no kwagura imikoranire mu bucukuzi bw'amabuye y'agaciro y'ingenzi, ndetse no guteza imbere ibikorwaremezo.

RDC ifite amabuye y'agaciro akomeye ku isoko mpuzamahanga, arimo umuringa (Copper) na Kobalite (Cobalt), akoreshwa mu nganda zitandukanye, cyane cyane mu gukora ibikoresho by'ikoranabuhanga n'ibijyanye n'ingufu.

Amerika igaragaza inyungu mu kubona no gutandukanya inzira z'itangwa ry'aya mabuye y'agaciro, mu gihe RDC ishaka ko umutungo kamere wayo ugira uruhare rugaragara mu iterambere ry'igihugu.

Nyuma y'inama y'akanama gashinzwe kuyobora ubu bufatanye yabereye i Paris ku wa 6 Ugushyingo 2026, ibihugu byombi byatangaje ko inyungu z'ibigo by'Abanyamerika mu ishoramari muri RDC zikomeje kwiyongera.

Kinshasa ariko yashimangiye ko intsinzi y'ubu bufatanye izapimwa hashingiwe ku ishoramari rigaragara n'ibikorwa bifatika, aho kuguma mu matangazo gusa.

Amasezerano y'amahoro yagiye asinywa ariko ikibazo kirakomeza

Amasezerano ya Washington aje akurikira izindi gahunda n'amasezerano byagiye bishyirwaho mu myaka myinshi hagamijwe kurangiza amakimbirane yo mu burasirazuba bwa RDC.

Mu 1999, hasinywe Amasezerano ya Lusaka agamije guhagarika imirwano yari yarabaye mu Ntambara ya Kabiri ya Kongo, gukura ingabo z'amahanga no gushyira intwaro hasi ku mitwe yitwaje intwaro.

Muri iyo mitwe harimo ibisigisigi by'ingabo za cyera z'u Rwanda n'abagize Interahamwe bahungiye muri RDC nyuma ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994. Bamwe muri bo bagize uruhare mu ishingwa rya FDLR mu mwaka wa 2000.

Mu 2002, hasinywe Amasezerano ya Pretoria, aho u Rwanda rwiyemeje gukura ingabo zarwo muri RDC, mu gihe Kinshasa na yo yiyemezaga gukemura ikibazo cy'imitwe yitwaje intwaro irwanya u Rwanda ikorera ku butaka bwayo.

Nyuma yaho, Itangazo rya Nairobi ryo mu 2007 n'Urwego rw'Amahoro, Umutekano n'Ubufatanye rwo mu 2013 byongeye gushimangira ubusugire bw'ibihugu, gushyira intwaro hasi kw'imitwe yitwaje intwaro no guteza imbere ubufatanye mu karere.

Nubwo izi gahunda zagiye zitanga icyizere mu bihe bitandukanye, ntizabashije gukemura burundu impungenge z'umutekano ziri hagati y'ibihugu byombi n'ibibazo biterwa n'imitwe yitwaje intwaro ikomeje gukorera mu karere.

FDLR ikomeje kuba kimwe mu bibazo bikomeye bigarukwaho mu mubano w'u Rwanda na RDC, nyuma y'imyaka myinshi ishinjwa guhungabanya umutekano w'akarere.

Ese Amasezerano ya Washington azatanga umuti urambye?

Icyizere cyo kugarura amahoro mu burasirazuba bwa RDC kiracyashingira ku bushake bwa politiki bw'impande zirebwa n'aya makimbirane, ndetse no ku buryo zizubahiriza ibyo ziyemeje.

Ikibazo gikomeye si ugukomeza gusinya amasezerano cyangwa gukora inama, ahubwo ni ukugira uburyo bumwe bwumvikanyweho bwo kugenzura no kwemeza ko buri ruhande rwuzuza inshingano zarwo.

Niba u Rwanda na RDC bitazumvikana ku buryo FDLR igomba kurandurwa, uko ingamba z'umutekano zigomba gukurwaho n'ibimenyetso byemeza ko ibyo byakozwe, inzira ya Washington ishobora gukomeza gutinda.

Abaturage bo mu burasirazuba bwa RDC bakomeje kwibasirwa n'ingaruka z'iyi ntambara, bityo icy'ingenzi ni uko ibiganiro bya dipolomasi byabyara impinduka zifatika ku butaka, umutekano ukongera kuboneka kandi abahunze bagashobora gusubira mu ngo zabo.

Amahoro arambye ntazagerwaho n'amasezerano yonyine, ahubwo azagerwaho igihe ibyo impande zombi ziyemeje bizaba byashyizwe mu bikorwa mu buryo bugaragara kandi bugenzurwa.

 

Leave a Comment

LIVE STREAM

Morning Energy - 88.8 FM