
Umutwe w’iterabwoba wa FDLR (Democratic Forces for the Liberation
of Rwanda), ushingiye ku ngengabitekerezo igaragaza Abatutsi nk'abanzi, nk'uko
bivugwa n'abahoze ari abayobozi bane bakuru bawo. Bavuga ko bigishijwe kwanga
Abatutsi kera cyane, na mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Anastase Munyaneza wahoze ari
jenerali majoro muri FDLR yagize ati:
“Mu mateka yacu no mu
ngengabitekerezo yacu, Abatutsi bitwaga inzoka.”
Yongeyeho ati: “Igereranya
ryakoreshwaga ni uko iyo inzoka ikurumye, igutera ubumara ukazapfa. Bityo rero,
byari byiza kuyica mbere y'uko ikuruma.”
Aba bahoze ari abayobozi muri uwo
mutwe bavuga ko ibitekerezo nk'ibi byakomezaga gushimangirwa mu nzego za
politiki n'igisirikare mu Rwanda mbere ya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Banavuga ko byakomeje gukwirakwizwa mu bantu bahungiye mu gihugu cyari kizwi nka
Zayire, ubu kikaba ari Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), nyuma
y'uko FPR Inkotanyi ifashe ubutegetsi mu Rwanda muri Nyakanga 1994.
Nyuma y'imyaka irenga 30, FDLR
iracyari imwe mu mpamvu zitera impungenge ku mutekano w'akarere, aho kuba kwayo
mu burasirazuba bwa Congo bikomeje kuba ikibazo gikomeye mu mubano wa Kigali na
Kinshasa.
Al Jazeera yaganiriye n'abo bahoze
ari abayobozi bane ba FDLR, baje kuwuvamo, bagatahuka mu Rwanda, bakanyuzwa
muri gahunda yo gusubizwa mu buzima busanzwe mu kigo cya Mutobo. Ibyo batangaje
bitanga ishusho y'inkomoko y'ingengabitekerezo y'uwo mutwe, uko yagiye ikura
bari mu buhungiro n'imikoranire yawufashije gukomeza kubaho.
Iyo
ngengabitekerezo yatangiriye he?
Imizi y'ingengabitekerezo yo
kurwanya Abatutsi ivugwa n'abo bahoze muri FDLR isubira inyuma mu myaka
myinshi, igihe amoko yari amaze guhindurwa ikibazo cya politiki kandi
agashyirwa mu nzego z'imiyoborere y'u Rwanda.
Mu Ugushyingo 1959, imyivumbagatanyo
y'Abahutu yagize uruhare mu ihirikwa ry'ubwami mu Rwanda. Icyo gihe kandi
haranzwe n'ibitero by'urugomo byibasiye Abatutsi, hapfa abantu babarirwa mu
magana, abandi ibihumbi bahatirwa guhungira mu bihugu by'abaturanyi.
Mbere y'ubukoloni, imyirondoro
y'Abahutu n'Abatutsi yari ishingiye ku mibanire y'imibereho, politiki
n'ubukungu. Mu gihe cy'ubutegetsi bw'abakoloni b'Ababiligi, iryo tandukaniro
ryarushijeho gushyirwamo umurongo ukomeye. Mu ntangiriro z'imyaka ya 1930,
ubutegetsi bw'abakoloni bwashyizeho indangamuntu zitegetswe, zigaragaza
Abanyarwanda nk'Abahutu, Abatutsi cyangwa Abatwa. Ibyo byatumye iryo
tandukaniro rirushaho gukomera.
Igihe u Rwanda rwabonaga ubwigenge
mu 1962, abantu bagera ku bihumbi 120, ahanini ari Abatutsi, bari bamaze
guhunga igihugu.
Abari barahungiye muri Tanzania na
Zayire bageragezaga gutaha, bakora ibitero hagati ya 1962 na 1967. Raporo
y'Umuryango w'Abibumbye ivuga ko buri gitero cyakurikirwaga n'ubwicanyi
bwibasiraga Abatutsi benshi bari abasivili mu Rwanda, bigatuma habaho andi
marundi y'impunzi.
Mu mpera z'imyaka ya 1980,
Abanyarwanda bari mu buhungiro bari bamaze kugera ku bihumbi 480. Perezida
Juvénal Habyarimana yavugaga ko ubwinshi bw'abaturage n'amahirwe make
y'ubukungu byatumaga kwakira umubare munini w'impunzi z'Abatutsi zashakaga
gutahuka bigorana.
Mu 1988, nk'uko Umuryango w'Abibumbye
ubivuga, Abanyarwanda bari barahungiye muri Uganda bashinze FPR Inkotanyi
kugira ngo baharanire gutahuka mu gihugu cyabo.
Lieutenant Colonel Idrissa Bizimana
yavuze ko abari barahungiye mu mahanga bagabye ibitero ku Rwanda bitwaga
“Inyenzi”.
Yagize ati: “Igihe FPR yagabaga
igitero mu 1990, batubwiye ko ari za Inyenzi zongeye gutera igihugu. Twakuze
twigishwa kubanga.”
Bizimana yavuze ko no ku ishuri
bigishwaga ko Abatutsi bakomoka muri Ethiopia kandi ko “bategetse bakoresheje
urwango mu gihe cy'imyaka 400”.
Abo bahoze ari abayobozi muri FDLR
bavuga ko izo nyigisho zajyanwe no mu gisirikare, aho zagize uruhare mu buryo
abasirikare batozwagamo kureba Abatutsi n'umwanya wabo mu muryango nyarwanda.
Jenerali Major Anastase Munyaneza
yavuze ko Abatutsi batakundaga kuboneka mu gisirikare kuko batemerwaga.
Yagize ati: “Mu gisirikare
twigishwaga ko Umututsi ari umwanzi wacu.”
Yibutse ko abasirikare basabaga
uruhushya rwo gushaka umugore, bakabanza kwerekana abo bagiye kurushinga kugira
ngo bemezwe. Iyo umugore yari Umututsikazi, uruhushya rwo gushyingiranwa
rwarangwaga.
Impamvu yatangwaga, nk'uko yabivuze,
ni uko ababyeyi b'umugore bashoboraga gusura umukobwa wabo mu kigo cya
gisirikare, bakamenya amakuru y'ibanga ya gisirikare bakayageza ku mwanzi.
Igisirikare
cyagize uruhe ruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994?
Abo bahoze ari abayobozi muri FDLR
bavuga ko ingengabitekerezo bahuye na yo mu gisirikare yashyizwe mu bikorwa mu
gihe cya Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994.
Munyaneza yavuze ko abasirikare
batozaga bamwe mu bari bagize umutwe w'Interahamwe, wari urimo abantu bari
barasezerewe mu gisirikare, abatorotse igisirikare cyangwa abari barakuwemo.
Umuryango w'Abibumbye, binyuze mu
rukiko mpuzamahanga rwashyiriweho u Rwanda, wagaragaje ko Interahamwe, umutwe
w'urubyiruko rw'ishyaka MRND ryari ku butegetsi, zagize uruhare mu bwicanyi
zifatanyije n'Ingabo zirindaga Perezida ndetse n'igisirikare.
Bizimana yavuze ko abasirikare bo
muri bataillon yari ayoboye bangaga Abatutsi kandi ko bagize uruhare mu bwicanyi.
Yagize ati: “Mu gihe cya Jenoside
yakorewe Abatutsi, bataillon yari irimo yagize uruhare rugaragara muri Jenoside
mu gace yari ishinzwe gukoreramo ibikorwa bya gisirikare.”
Ubwicanyi bwatangiye nyuma y'uko
indege yari itwaye Perezida w'u Rwanda Juvénal Habyarimana na Perezida w'u
Burundi Cyprien Ntaryamira ihanuriwe i Kigali ku wa 6 Mata 1994.
Ibyo byakurikiwe n'ubwicanyi
ndengakamere bwateguwe kandi bugakorwa mu gihe cy'iminsi igera ku 100, nk'uko
Umuryango w'Abibumbye ubyemeza.
Radiyo RTLM (Radio Télévision Libre
des Mille Collines) na yo yakwirakwizaga ubutumwa bushishikariza abantu kwica
Abatutsi, harimo no guhamagarira abantu kurimbura abo bitaga “Inyenzi”.
FDLR
yashinze imizi ite muri Congo?
Igihe FPR Inkotanyi yafata
ubutegetsi mu Rwanda muri Nyakanga 1994, igahagarika Jenoside, bamwe mu bari
abayobozi muri Leta yariho, abasirikare n'abari mu mitwe yitwara gisirikare
bagize uruhare mu bwicanyi bahungiye muri Zayire.
Mu burasirazuba bwa Zayire, ishami
ry'Umuryango w'Abibumbye ryita ku mpunzi ryatangaje ko abahoze mu Ngabo z'u
Rwanda (ex-FAR) bigaruriye mu buryo bugaragara ubuyobozi bw'inkambi z'impunzi,
cyane cyane mu nkengero z'umujyi wa Goma.
Munyaneza yagize ati: “Aho ni ho
twongeye gutangirira ibikorwa byacu bya gisirikare.”
Abo bahoze ari abasirikare n'abari
mu mitwe yitwara gisirikare bakomeje kwishyira hamwe no gutegura ibikorwa bya
gisirikare bari mu buhungiro. Ibikorwa byabo n'ubufatanye bagiye bagirana
n'indi mitwe byagize uruhare mu ishingwa ry'umutwe witwa FDLR.
Munyaneza yavuze ko ubufatanye
bukomeye bwavutse mu 1998, ubwo Perezida wa Congo Laurent-Désiré Kabila
yatandukanaga n'u Rwanda, rwari rwaramufashije kugera ku butegetsi.
Icyo gihe, abahoze ari abasirikare
b'u Rwanda n'abari mu mitwe yitwara gisirikare barwaniraga mu mutwe witwaga
ALiR (Army for the Liberation of Rwanda). Mu mwaka wa 2000, bongeye kwishyira
hamwe bakoresha izina rya FDLR.
Munyaneza yagize ati: “Kabila
yadusabye gutsinda Abatutsi bari bamugabyeho igitero, adusezeranya ko
azadufasha gutsinda ubutegetsi buyobowe n'Abatutsi mu Rwanda.”
FDLR
ni iki?
Munyaneza yavuze ko umutwe wa FDLR
washinzwe ku mugaragaro muri Gicurasi 2000, ushingwa n'abahoze ari abayobozi mu
gisirikare cy'u Rwanda ndetse n'abanyapolitiki.
Yavuze ko ari ryo zina rya nyuma
ryahawe imitwe yitwaje intwaro yari imaze imyaka ikorera mu buhungiro kuva mu
1995.
Yagize ati: “Amazina yarahindukaga,
ariko abantu bamwe bakomezaga kuba bamwe.”
Yavuze ko intego y'uwo mutwe yari
“guhirika ubutegetsi buyobowe n'Abatutsi bwari bwadutsinze”, yavugaga
ubutegetsi bw'u Rwanda bwashyizweho nyuma ya Jenoside.
Kuba FDLR yarashinzwe nyuma ya
Jenoside byagize uruhare mu buryo abayobozi bayo bageragezaga kwitandukanya
n'imbaraga zagize uruhare mu bwicanyi.
Mu kiganiro ikigo cy'itangazamakuru
IRIN cyagiranye na Ignace Murwanashyaka, wari Perezida wa FDLR icyo gihe, muri
Mata 2005, yahakanye ko umutwe wose wa FDLR wagize uruhare muri Jenoside.
Yagize ati: “FDLR ni umutwe mushya
cyane, wavutse nyuma y'imyaka itandatu Jenoside ibaye.”
Gusa Murwanashyaka ntiyigeze ahakana
ko bamwe mu bawugize ku giti cyabo bashobora kuba baragize uruhare muri ibyo
byaha.
Yagize ati: “Niba hari umwe muri twe
wagize uruhare muri icyo cyaha, mwumvise ibirego bimuvugwaho, ariko nta muntu
wavuga ko umutwe wose wakoze Jenoside.”
Abayobozi b'uyu mutwe na bo bagiye
bakurikiranwa n'ubutabera kubera ibyaha byakozwe mu burasirazuba bwa Congo.
Ku wa 13 Nyakanga 2012, Urukiko
Mpuzamahanga Mpanabyaha (ICC) rwashyizeho impapuro zo guta muri yombi Sylvestre
Mudacumura, wari umuyobozi wa gisirikare wa FDLR. Yashinjwaga ibyaha icyenda
by'intambara bivugwa ko byakozwe mu burasirazuba bwa Congo hagati ya 2009 na
2010.
Muri Nzeri 2015, Murwanashyaka
n'umwungirije Straton Musoni bahamwe n'ibyaha n'urukiko rwo mu Budage, birimo
kuyobora umutwe w'iterabwoba ukorera hanze y'igihugu no gufasha mu byaha
by'intambara byakorewe mu burasirazuba bwa Congo.
Ni
nde uha FDLR intwaro n'amafaranga?
Abo bahoze ari abayobozi muri FDLR
bavuga ko uwo mutwe wakomeje kubaho kubera inkunga y'amafaranga n'ibikoresho
wagiye uhabwa n'abawushyigikira, ndetse n'amafaranga winjiza binyuze mu bikorwa
ukorera mu burasirazuba bwa Congo.
Munyaneza yavuze ko uwo mutwe uhabwa
inkunga y'amafaranga n'ibikoresho na Leta ya Congo.
Yagize ati: “Kugeza na n'ubu, FDLR
iracyafitanye umubano wa hafi na Leta ya Congo.”
Augustin Nshimiyimana, wahoze ari
Colonel muri FDLR, akaba yarakoze mu rwego rw'ubutasi muri brigade ndetse nyuma
akaza guhabwa inshingano z'ubutasi bwo hanze y'igihugu, yasobanuye ibyo yavuze
ko ari ubufatanye bukomeye hagati ya FDLR, Ingabo za Repubulika Iharanira
Demokarasi ya Congo (FARDC) n'imitwe ya Wazalendo, izina rikoreshwa ku mitwe
itandukanye yitwaje intwaro ikorera mu burasirazuba bwa Congo.
Yagize ati: “FARDC, Wazalendo na
FDLR babana hamwe, bararwana hamwe, bakoresha ibirindiro bimwe kandi bahabwa
imyambaro imwe.”
Munyaneza yavuze ko FDLR ininjiza
amafaranga binyuze mu bikorwa byayo bwite.
Mu byo yavuze ko byinjiriza uwo
mutwe amafaranga harimo bariyeri zishyirwaho amafaranga, imisoro yishyuzwa
abacukuzi b'amabuye y'agaciro na ba nyir'ibirombe, urumogi, ibiti, amakara
ndetse n'amahembe y'inzovu.
Iyi miyoboro y'amafaranga ivugwa ko
ari yo yafashije FDLR gukomeza ibikorwa byayo mu gihe cy'imyaka myinshi iri mu
buhungiro. Kuba uwo mutwe ukoresha umutungo kamere n'imikoranire n'indi mitwe
yitwaje intwaro na byo byakomeje guteza impungenge ku isano iri hagati y'imitwe
yitwaje intwaro n'ikorwa ry'ubucukuzi n'ikoreshwa ry'umutungo kamere mu
burasirazuba bwa Congo.
Muri Nyakanga 2026, komite y'Inama
y'Umutekano y'Umuryango w'Abibumbye ishinzwe ibihano yashyize ku rutonde
rw'abahanwe umuyobozi wa FDLR, Brigadier General Sébastien Uwimbabazi, ndetse
n'umuyobozi witwa Gustave Kubwayo.
Ibyo bihano byashingiye ku bikorwa
byabo bivugwa ko bibangamira amahoro n'umutekano muri Congo, ndetse na Kubwayo
akavugwaho kugira uruhare mu bikorwa byo kwibasira abasivili, gushimuta abantu
hagamijwe kubaka amafaranga no gukoresha umutungo kamere mu buryo butemewe
n'amategeko.
Ese
iyo ngengabitekerezo iracyariho?
Guhangana na FDLR byabaye kimwe mu
bibazo by'ingenzi biri mu biganiro bya dipolomasi bigamije kugabanya umwuka
mubi hagati y'u Rwanda na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo.
Muri Gashyantare 2025, Inama
y'Umutekano y'Umuryango w'Abibumbye yasabye igisirikare cya Congo guhagarika
gushyigikira imitwe yitwaje intwaro, cyane cyane FDLR.
Mu masezerano ya Washington yasinywe
mu 2025, abahuza bo muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Kinshasa yemeye gufata
ingamba zo guhashya no guca intege FDLR, mu gihe u Rwanda na rwo rwiyemeje
gukuraho ingamba zarwo zo kwirwanaho.
Muri Nyakanga 2026, Leta ya Congo
yatangaje ko agace kamwe ka FDLR kasinye amasezerano yerekeye gushyira intwaro
hasi, gusubiza abarwanyi mu buzima busanzwe no kubashyira ahantu hagenwe.
U Rwanda rwamaganye ayo masezerano,
rushinja Kinshasa gushaka kunyura ku ruhande inshingano yari yiyemeje mu
masezerano ya Washington zo guhashya FDLR.
Aya masezerano yari intambwe nshya
mu gushaka gukemura ikibazo cy'uko FDLR ikiri mu burasirazuba bwa Congo.
Icyakora, gushyirwa mu bikorwa kwayo n'uruhare azagira mu gutuma uwo mutwe
ushyira intwaro hasi byari bikiri ibibazo by'ingenzi.
Munyaneza yavuze ko FDLR ikomeje
guhakana Jenoside yakorewe Abatutsi. Yavuze ko nubwo inyandiko zayo za politiki
zigaragaza ko ishaka gukuraho abo yita Abatutsi b'abanyamahanga, mu by'ukuri
hari izindi ntego zihishe inyuma y'ibyo ivuga.
Emilien Mpakaniye, wahoze ari
Lieutenant Colonel muri FDLR, akaba yari ashinzwe gushaka inkunga y'amafaranga
ku cyicaro gikuru cy'uwo mutwe mu burasirazuba bwa Congo mu 2008, yavuze ko
FDLR yanagiye ishyikiriza ingengabitekerezo yayo imitwe yitwaje intwaro yo muri
Congo, iyo yatozaga cyangwa yakoranaga na yo.
Yasobanuye FDLR nk'umutwe uhuza
kandi ugahuza ibikorwa by'indi mitwe yitwaje intwaro ikorera mu burasirazuba
bwa Congo.
Ibyo aba bahoze ari abayobozi muri
FDLR batangaje bigaragaza ko ingengabitekerezo y'uwo mutwe itakomeje kubaho
binyuze gusa mu kuba hakiri abarwanyi bitwaje intwaro. Bavuga ko ari inyigisho
zagiye zitangwa mu mashuri, zigashimangirwa mu gisirikare, nyuma zikajyanwa mu
buhungiro n'abantu bagize uruhare mu ishingwa rya FDLR.
Bityo rero, guhashya uwo mutwe
ntibishingiye gusa ku kuwambura intwaro. Hanakenewe kureba uburyo
ingengabitekerezo yagize uruhare mu ishingwa ryawo ikomeje kubaho, imikoranire
yawufashije gukomera ndetse n'ingaruka zayo ku yindi mitwe yitwaje intwaro
ikorera mu burasirazuba bwa Congo.
Munyaneza yagize ati:
“Ku mugaragaro, uyu mutwe ntuvuga ko
ugamije kwica Abatutsi; ahubwo inyandiko zawo za politiki zivuga ko ushaka
gukuraho abo wita Abatutsi b'abanyamahanga. Ariko mu bayobozi ba FDLR, bazi ko
intego yabo ari ukwica Abatutsi.”
Leave a Comment