Hari igihe ijwi ry’umuhanzi, uburyo indirimbo iteguye cyangwa igice runaka cyayo bigera ku muntu ku buryo atabasha gusobanura neza ibyiyumvo agize. Ibyo abantu bamwe bita frisson, ni ukuvuga ibyiyumvo bikomeye biherekejwe no guhinda umushyitsi cyangwa gusesa urumeza, ni kimwe mu bimenyetso byerekana uburyo umuziki ushobora kugira ingaruka ku marangamutima no ku mubiri.
Mu 1980, umushakashatsi Avram Goldstein yakoze ubushakashatsi ku byiyumvo bikomeye abantu bagira iyo bumvise umuziki cyangwa bahuye n’ibindi bintu bibakoze ku mutima. Yasanze mu bantu yifashishije mu bushakashatsi bwe, 96% bari barigeze kugira bene ibyo byiyumvo igihe bumvaga umuziki. Icyakora, iyi mibare ireba abitabiriye ubwo bushakashatsi, ntabwo ihagarariye abantu bose ku isi.
Ni iki gituma indirimbo imwe igukora ku mutima kurusha indi?
Ntabwo indirimbo zose zitera abantu ibyiyumvo bimwe. Hari izituma umuntu yishima, izimwibutsa ibihe byiza yanyuzemo, izimukumbuza umuntu runaka, ndetse n’izimutera agahinda. Ariko hari n’igihe indirimbo ituma usesa urumeza nubwo waba utazi neza impamvu yabyo.
Ubushakashatsi bwakozwe na Rémi de Fleurian na Marcus T. Pearce mu 2021 bwasesenguye imiterere y’indirimbo zishobora gutera abantu ibyo byiyumvo. Mu byo basanze, indirimbo zimwe zitera gusesa urumeza zakunze kurangwa n’injyana ituje, amajwi atari menshi cyane n’ibikoresho bya muzika byumvikana cyane kurusha amajwi aririmba. Zanagaragazaga amarangamutima y’agahinda kurusha indirimbo zagereranyijwe na zo.
Ibi ariko ntibisobanura ko umuziki utuje cyangwa ubabaje ari wo wonyine ushobora gutuma usesa urumeza. Indirimbo ifite ibyishimo, ifite ijwi rikomeye cyangwa ifite igice gitunguranye na yo ishobora kugutera ibyiyumvo bikomeye.
Urugero, ushobora kuba uri kumva indirimbo itangira buhoro, amajwi agenda yiyongera, hanyuma umuririmbyi akagera ku gice kirimo imbaraga nyinshi. Iyo mpinduka ishobora gutuma urushaho kwibanda ku muziki, ukagira ibyishimo byinshi cyangwa ukanyeganyega.
Ubwonko bugira uruhe ruhare?
Iyo twumva umuziki, ubwonko ntibwakira amajwi gusa. Bunanateganya uko amajwi akurikiraho ashobora kumvikana. Iyo indirimbo ikurikije ibyo twari twiteze, turakomeza kuyumva. Ariko iyo ibayeho impinduka idutunguye cyangwa igice cyayo kikaza mu buryo budasanzwe, bishobora kongera ibyiyumvo tugira.
Umuziki kandi ushobora gukangura ibyo twibuka n’amarangamutima dufitanye na wo. Indirimbo wumvise mu gihe wari wishimye ishobora kongera kukwibutsa ibyo bihe, mu gihe indi ishobora kukwibutsa umuntu ukunda cyangwa ikintu cyakubabaje.
Ni yo mpamvu abantu babiri bashobora kumva indirimbo imwe ariko bakagira ibyiyumvo bitandukanye. Ibyo umuntu yanyuzemo, ibyo akunda n’uburyo ubwonko bwe bwakira umuziki bishobora kugira uruhare mu byo yumva.
Dopamine ni iki mu byishimo umuntu akura mu muziki?
Ubushakashatsi bwakozwe na Valorie N. Salimpoor na bagenzi be, bukatangazwa mu kinyamakuru Nature Neuroscience mu 2011, bwerekanye ko kumva umuziki utera ibyishimo bikomeye bifitanye isano n’imikorere ya dopamine mu bwonko.
Dopamine ni ikinyabutabire gifasha mu mikorere y’ubwonko ijyanye no gushishikazwa n’ikintu, gutegereza ibihembo no kugira ibyishimo. Iyo umuntu yumva indirimbo imushimishije cyane, imikorere y’ubu buryo bwo mu bwonko ishobora kugira uruhare mu byiyumvo agira.
Ibi bituma umuziki utaba amajwi gusa. Ushobora kuba inzira ituma umuntu yongera kwishima, akibuka ibihe by’ingenzi mu buzima bwe cyangwa akumva afite imbaraga zo gukora ikintu runaka.
Gusa, dopamine si yo yonyine ituma umuntu agira ibyiyumvo bikomeye. Hari n’ibindi bigira uruhare, birimo imiterere y’indirimbo, ibyo umuntu yibuka n’amarangamutima ye.
Kuki urumeza ruza kandi udakonje?
Gusesa urumeza ni kimwe mu bikorwa umubiri ushobora kugira iyo uhuye n’ubukonje cyangwa amarangamutima akomeye. Mu buryo bwa siyansi, iki gikorwa cyitwa piloerection. Kibaho iyo uturemangingo tw’imikaya duto duherereye munsi y’uruhu tugabanutse, bigatuma utwoya two ku mubiri duhagarara.
Ku bantu, ibi bishobora kubaho mu bihe bitandukanye, nko mu gihe cy’ubwoba, ibyishimo bikomeye cyangwa igihe umuntu yumvise ikintu kimukoze ku mutima. Ni yo mpamvu ushobora gusesa urumeza uri ahantu hashyushye, ariko ukumva indirimbo yagukoze ku mutima.
Icyakora, abantu ntibabyitwaramo kimwe. Hari abumva indirimbo bagasesa urumeza, abandi bakagira ibyishimo cyangwa amarangamutima akomeye batagize impinduka igaragara ku mubiri. Kuba utarusesa urumeza ntibivuze ko umuziki utagukoze ku mutima.
Mu by’ukuri, uburyo umuziki utugiraho ingaruka buracyakomeje kwigwa. Icyo ubushakashatsi butwereka ni uko injyana, amajwi, ibyo twibuka n’imikorere y’ubwonko bishobora gufatanya gutuma indirimbo iba ikintu kirenze kumva amajwi gusa.
Bityo, ubutaha niwumva indirimbo ukumva urumeza ruraje, uzamenye ko umubiri wawe ushobora kuba uri kwerekana uko wakiriye amarangamutima akomeye yazanywe n’umuziki.
Leave a Comment